литература

Откако се преселив, многу луѓе почнаа да ми завидуваат.
Еден вид, што знаеш за твојот живот, таму во светкавиот, порочен, блескав на вечниот дожд вечен град Париз…
Да, навистина, што ли знам… Знам дека сега живеам под Новиот мост, кој што всушност е најстариот. И за време на особено пороен дожд тече. Како студентска мансарда. Но, јас не им го раскажувам тоа за време на нашите ретки средби на јадранското крајбрежје. Тече и тече.
Јас велам, живеам под Новиот мост. А тие се намрштуваат во одговор “Е, а пак ние сме си цело време таму, под мостот Чавдар”.
Да, таму живеевме на времето, кога на вратовите ни висеа златни ланци. Скромно кажувавме “живеам во провинција, а тука, под мостот Чавдар, имам склад”. Чавдар, за тие што не знаат, е витез или на француски  шевалие. Тука ја сакаат јаснотијата на поимите.
Така во складот складиравме, натрупувавме и вршевме размена на роба.
Менувавме луѓе за предмети, течности за пријатели, пријатели за слобода. Последното се случуваше ретко. Секогаш ни се наоѓаше по некој златен ланец  да оставиме во полициската станица. Знаевме на кого да го дадеме и како да го замотаме, та ем да се гледа, ем да не блеска…
Од таа размена почна да ми се врти свест. Паднав во депресија, се склопчив под мостот Чавдар. Тој е горе-долу нов и горе-долу во центар. Не тече , дури е и топло. Ги симнав ланците, оставив сé и гледав во плочникот.
Треба да истакнам, дека мостот Чавдар е мост над ништото. Под него нема река во чии матни води можеш да гледаш, додека пиеш вино. Под него има само плочник и деловни луѓе зафатени со размена.
И јас си седев и се чудев каде.
И еден ден ми се причини дека немам избор. Париз е единственото што ми останува, до крајот на визата ми остануваа десет дена. Тоа беше одамна и за таму сé уште требаа визи. И јас заминав за Париз.
Порано обично одев до Белград, поблиску и без јазична бариера. А и имав таму братучед.
Но, сега Белград не е тоа, што беше. А и братучедот стана молчелив и зашеметувачки  мажествен.
Белград, Белград, убав град, Белвил, Париз, Новиот мост…
Во последно време врне, врне без крај. Новиот мост тече. Едноставно е многу стар.Најстариот во Париз. Кон старците секогаш сме снисходливи, како кон антиквитетите, кон музеите, кон странците, освен што ова последното е под знак прашалник. Затоа и јас не се преселувам, ако го оставиме Новиот мост тој ќе е осамен, кога во матната река Сена се леат поплави. Неодамна напишав стихотворба. За Сена. После еден англичанец ми рече дека била од Вијон. Тој бил професор по француски во Итака. Итака има и во Америка, и во митологијата, а тој не уточни. Сепак му верувам, се познаваме одамна,  нема зошто да ме лаже. Вијон, значи Вијон.
Седевме ние во Итака со англичанецот, а таму сите беа по сандали, си мислев „боже колку е студено“, но што ли не се прави заради пустиот имиџ. А и не сакавме да видат дека сме странци. Та си мрзнавме по сандали и молчевме, да не ни го слушнат акцентот. Старите грци како сите цивилизирани народи се однесуваат сомничаво кон групите странци под мостот. Се чудев дали тој мост навистина е грчки или повторно нé лажат… мостот беше од армиран бетон и сомнително наликуваше на мостот Чавдар. После Вијон неочекувано срипа и рече “си ме украл, графоману проклет”… Се степавме. Сите се свртеа против мене… и некаков грк од митско-американската Итака заби нешто остро во мојата нога. Отворив очи. Англискиот професор ме тегнеше за ногата и чудно зашто ми рече на руски:  “Водата се подигнала во текот на ноќта. Ќе замрзнеш”. Се обидов да станам. Вијон рече дека е многу доцна. Водата на матната Сена многу долго плискала околу моите колена… Тој имаше мобилен телефон. Се јави во брза помош, а и нели зборуваше без акцент… на старофранцуски…
Во колата беше топло и мирисаше пријатно. Јас заспав.
Кога отворив очи над мојот кревет се наведнуваше некаков србин. Не можам никогаш да згрешам србин, а и на мантилот му се нишаше плочка “Др. Милорад Павиќ”.
- Сум ве читал. Реков јас снисходливо.
Милорад Павиќ се насмевна:
- Просто презимењак. Каде ќе одите сега? Мостот веќе го нема.
Д-р Павиќ погледна низ прозорецот, за да ги докаже своите зборови со факти… Му верував, што е полесно за еден мост…
Мостот Чавдар беше исчезнал така ненадејно како што се беше појавил Новиот мост и целата таа неизбежна егзистенцијална зависност од мостовите.
Јас се обидов да ги свиткам рамениците, колку што ми дозволуваше состојбата… Тоа немаше особено значење… тоа беше мојот свет за многу долго… И сега беше изместен од обемното присуство на доктор Павиќ. Му го уловив погледот што се лизгаше по мојот кревет.
А таму немаше ништо… само еден идеално оптегнат чаршав.

Превод од бугарски: Костадин Голаков

Има кај нас на Урал село Санарка. Си живеел таму еден старец, Василиј Числов. Работлив бил и фармичка си имал солидна: и овци, и крави, и разна живина. Па, и коњ имало, како што е редот.  Имал среќа Василиј со него – испаднал силен, здрав и послушен.
Така еднаш дошле во селото Татари – коњи да купуваат за месо. А нашиот Василиј зел својата кобила и ја продал. Сите просто му се чуделе, што му требало тоа. А Василиј молчел, како скаменет.
Подоцна жена му сепак се издрдорела. Се чини, куќниот духа ја замразил кобилата на прв поглед. Ноќе ја мачел и ја гребел. Наутро таа стоела сета во пена или полошо од тоа – се тркалала по земјата од болка.
На Василиј, се разбира, во Санарка му се потсмевале. Сите го прашувале кога ќе ја смени жената, велат, на куќниот дух оваа не му се допаѓала. А тој нема да одговори ништо, само со раката ќе одмавне.
Набрзо зел тој ново коњче, целото влакнесто а и малечко. Го нарекол Машка, а во селото поинаку го завикале – Ишак*. Ја ставил Василиј Машка во боксот во шталата, сабајлето гледа – плетенка во гривата сплетена. Му се допаднала, значи, новата кобила на куќниот дух. Решил Василиј да ја исече плетенката, другото утро гледа – уште две се појавиле. Оттогаш почнало коњчето да се заоблува и да се поправа. Дење Василиј се грижел за неа, а ноќе – куќниот дух. Израснал во убавица-коњ, и на навредливиот прекар во селото никој веќе  не се сеќавал.
Но тогаш Василија го снашла мака — се разболела внуката. Не јаде, не пие, слабее, а и жолтее. Набрзо престанала и да станува. До градот има три дена пат, а по таков студ нема ни да стигнеш. А самите се обидувале да ја лечат – не помага. Умира девојчето, и ништо не може да се направи.
Така едно утро Василиј станал, до внуката дошол да провери, дише ли или не. Гледа, во косата има плетенка позната.  Сфатил тој, чија е таа работа и веднаш станал повесел. Тогаш навистина почнала внуката да оздравува.
Оттогаш во селото повеќе никој не му се смеел на Василиј. Сфатиле дека Василиј му угодил на куќниот дух — кобилата ја сменил, овој нему со добро му вратил. Вистина велат, како ќе си постелеш, така ќе си легнеш*.

*ишак (рус.) – магаре
* как аукнется, так и откликнется (рус) – како ќе си постелеш, така ќе си легнеш. Истата поговорка може да се преведе и како „што ќе си посееш, тоа ќе си жнееш“.(заб. на прев.)

Превод од руски: Костадин Голаков

“Мојот ден е разуздан и бесмислен”… М. Цветаева

Најважно во животот – тоа е желбата. И сега страсно сакам да си купам било што топличко. Бундичка, на пример. Да биде симпатична, да не биде скапа, за да не ми биде заради неа премногу тешко пред Б.Б. Сосема вештачка – не сакам. А сакам природна, да ја облечам – да не ја соблечам, но исто така сакам “животното од бундата” да не биде внесено во “црвената книга” – инаку ќе ме пече совеста, зашто јас го почитувам и поддржувам стремежот на Брижит Бардо да се зачува животинскиот свет за идните ловџии, извинете, грешка, за идните поколенија. (Идните* – колку смешен збор. Ме потсетува на зборот леички**.)
Значи вака. Повторно открив ново дишење за продолжување на животот. Воопшто не е второ, туку над четириесетто.  Одамна не си го поставувам прашањето – зошто живееме? – зашто сфатив дека ние живееме за да живееме. Но еве во што е проблемот!… Како да се живее?
Не сакам да страдам. Макар што страдањето – тоа е чисто руска црта. Дури, јас би рекла, должност. Од таа должност цело време на е тешко на душата и се нема никакви желби. Ги имам предвид световните желби. Кога страдаш поради нешто сакаш, да отидеш во манастир. Но од тоа уште потешко ти станува на душата, зашто многу и не сакаш  да го оставиш световниот живот, во кој постојат саканиот син и саканиот мачор.
Да му се радуваш на животот?… сепак потребен е каков-таков повод. А каков повод може да се најде сега?
Се радувам кога го набљудувам својот мачор Кузја. Си замислувам какво чудно сижетче би  снимила јас за “Сам свој режисер” и би го испратила тоа сижетче во таа емисија, и одненадеж мојот најдобар Кузја би го покажале на целата земја и притоа би го кажале и моето презиме!…
Кога си го замислувам сето ова – многу се радувам. Но кога ќе сфатам дека немам видео камера и видео магнетофон, и дека во најскоро време не се предвидени … повторно почнувам да страдам.
Се радувам кога го гледам делото на моите раце – мојот сто- осумдесет-сантиметарски син на шеснаесет години. Неговите забележливи уши повеќе не се клемпави, зашто синот имаше, и за негова среќа се исполни мечтата да направи операција за припивање на ушите до главата за да не стрчат. Но кога ќе ми текне колку пари чинеше таа операција, моето страдање нема граници, зашто за тие пари би можела да си купам јакна или зимски чевли за мојот безгрижен великан.
Не знам, добро ли е тоа за организмот – таквите падови: радост – страдање, радост – страдање, во текот на целиот ден?… Не знам!
“За да се постигне успех во животот, треба да се умее да се сака”, – некогаш напишала во еден од своите раскази, лесни како пердув, мојата омилена В. Токарева. Кога ја читам Токарева, исто така, се радувам. Се радувам зашто нејзините раскази ми ја лечат душата.  Тие не се паметат, меѓутоа ефектот после читањето е изненадувачки, како дома да направиле генерално чистење и станало чисто и свежо. И свежо е подолго време.
Во април месец ми се јави страсна желба да почувствувам успех. Една од емисиите на телевизија објави конкурс за најдобар народен водител. (Интересно – зарем не сме сите ние излезени од народот, како што се тврди во химната на младината?)
Значи за конкурсот. Како поларна ѕвездичка ми затрепери посакуваната цел. Замислив сиже, ја замолив Натка од работа да ме претстави во видео. Ја пресметав сѐ до секунда потребната должина на филмот. Го испратив сижето според упатсвото. И… о среќо! Ме прикажуваат на централната телевизија! Јас, вистина, тоа не го видов! Не го вклучив телевизорот. Заборавив. Но веднаш станав популарна за два дена во својот град. Моите познаници ми стискаа рака и ѝ се восхитуваа на мојата енергија, на мојата нескршливост пред околностите на животот.
Мојот краткотраен успех ме зареди уште за еден месец. Живеев со вера и надеж дека мојот живот повторно ќе пронајде висока цел. Јас ќе станам водителка  на моја сопствена емисија чиј наслов го измислив самата. Водителот на емисијата што го објави конкурсот, ја претскажа мојата победа. Така ми зборуваа оние кои ја догледале емисијата до крајот. И колкаво беше моето разочарување кога во моето “ток-шоу”  по еден месец прикажаа позната, сѐ уште младолика актерка која ги “украла” мојата идеја и насловот… А емисијата што го објави конкурсот воопшто и ја укинаа.
Животот повторно ја прелеа чашата на страдање. Два месеца – посно лице, без помада, без фризура. Два месеца скрупулозно пребројување на парите кои беа ни в заб, ни в грло.
Пред тоа – две години најстрого штедење, никакви нови чевли или облека, никаков раскош во вид на сладолед или торта! Ќе штедиме на себе! Си рековме ние со синот Сења.
Го отворам списанието “Недвижност” и што ќе видам? Тоа, што пред една година чинеше 3000 парчиња, сега чини 4000 парчиња, тоа, што чинеше 4000 – сега е 5000 и т.н. и сл.
И си направив за себе многу радосно откритие. Дури неколку. Јас никогаш нема да заштедам пари за свој дом! Затоа не треба да се штеди! Да живеат тортите и сладоледот! Со Сења ќе го издаваме станот со телефонот и мебелот! Ремонтот и наоѓањето на шкаф потребен за во аголот и креветот отпаѓаат поради немање потреба! Телефонот ќе биде сиот преостанат живот!
Ете од каде ми е страсната желба да си купам, најпосле, бунда.  Да почувствуваш дека сѐ уште живееш и дека ти е топло.

Август 25, 1997 г.

Идни* – (на руски) – Грядущие
Леички**  – (на руски) – Грядки

Превод од руски: Костадин Голаков

14. Шaпка, полна со пари

Најпосле сум среќен. Го достигнав тоа, што го сакав повеќе од сé, можеби затоа што го немав.  Ја достигнав состојбата, во која можам да кажам, имам пари, парите ми стасуваат, богат сум…
Господи, богат сум!
Не можам да поверувам. Но, тоа е факт. Еве, џебовите ми се полни со пари. Со пари е полна и шапката пред  Џингл.
Џингл стои пред една шапка.  И ништо повеќе. Тоа е тајната на мојот успех.  Е, и очилата со рамка од тел на муцката на Џингл.
Шапката постепено се полни со пари. Небаре сама по себе.  Но всушност парите тука ги пуштаат луѓе. Пуштаат обично бугарски левчиња, но понекогаш и странска валута – нема чејнџ* во близина. На особено дарежливите Џингл  им подава шепа. Тоа беше негова иницијатива. Не знам како му текна. Многу е умен. Поумен е од порано, кога беше куче-спасител. Да, да, не се смејте, Џингл беше куче-спасител. Јас бев сопственик на спасувачко куче, а ми се чинеше дека сум и сопственикот на планините.  Немав пари, но што ќе ми беа пари… А, сакав да си купам коњ. Само за тоа ми требаа пари  – да си купам коњ.
Сега воопшто не ги напуштам границите на нашето маало меѓу четирите големи улици. Затоа што луѓето треба да знаат каде да ме бараат. Ако итно им притребам јас, Џингл или неговата шапка. Всушност, може да им притреба само шапката на Џингл – за да пуштат во неа малку пари.
Ние инаку што ќе сме им… двајца стари инвалиди. Вистината е, дека Џингл е очаен пијаница, болен е. И го разболеа токму тие луѓе, кои сега плаќаат за тоа. Сите се пикаа каде што не им беше од работа, а Џингл одеше со едно шише на вратот да ги извлекува, наместо да ги остави да си сркаат тоа што си надробиле.  Та замислете си Џингл незабележливо од мене се пропи. Отпрвин си мислев дека шишето протекува и му го мокри крзното, затоа тој смрди на километар на кафеана, но, потоа вистината блесна со сета нејзина жестокост. Што да правиш, човек.
Кучињата, исто така, имаат човечки слабости. Пие само коњак. Одвреме-навреме му купувам „Наполеон“. Затоа што тој не може да каже. Не зборува. „Наполеонот“ е сто посто полски. Сигурно заради тоа Џингл со радост пие и обичен…
Значи, Џингл е, како што ви објаснив надолго и нашироко, инвалид. Пијаница. Пијаниците се половина луѓе. Јас не пијам. Еден е доволен во семејството. Но, и јас сум инвалид. Немам дел од стапалото. Затоа што еднаш отидов на една многу висока планина, каква што тука немаме. А чизмите, кои ги беа намениле за нас, ги зеде еден тип и им ги даде на неговите синови да одат за распустот на Алпите.  Тој тип имаше доволно пари, ама…. Мојот ортак си го продаде коњот, црно-син ждребец, и купи чудесни чизми – му ги отсекоа само прстите.  Оди, исто како ништо да не било…, а јас без велосипед не можам. Но, нели сега имаме пари, Џингл ми подари тркачки велосипед  „Бјанки“. Тоа се вика движење – песна! Можеби  ќе купиме и кола еден ден.
Џингл сака варено телешко. Може и свинско, исто така и овчо. И чадено, и дури и сирово. Јас, пак, ја сакам италијанската кујна. Пици, лазањи, шпагети. Ходникот не го користиме. Никогаш не каниме гости. Познаниците на Џингл не пијат. Мојот ортак… , којшто се извлече само без прсти… та тој отиде во подножјето на високата планина. Работел во хотел, така ми пиша. И ја гледал планината по цел ден, а ако не може да заспие и ноќе. Во недела се качувал малку погоре – до некаква карпа.  Ми пиша дека личи на Волчјиот камен. Можеби. Нѐ кани со Џингл. Но, кога ќе си помислам колку пари ќе загубиме ако отидеме…  А пак и таа планина, нели сум ја видел. Ништо убаво нема во неа.
Стана доцна. Го гасам светлото и си легнувам. Преку ѕидот се слуша како Џингл ‘рчи во соседната соба,  спие и сонува бурни кучешки сни. Утре рано стануваме. Пиеме кафе. Се прошетуваме. И одиме на работното место. Јас читам весници, а Џингл им подава шепа на особено дарежливите минувачи. А, за малку да заборавам – ние сме на аголот спроти црквата, ако ви е попат – наминете. – Ако е во добро расположение, Џингл ќе ви подаде шепа и без да пуштате крупни суми во шапката.

Чејнџ* – менувачница

Превод од бугарски: Костадин Голаков

Тато често спиеше со книга, а потоа се родив јас.
Се измолкнав од под корицата на светло, закукуригав и го фрлив во воздух бебешкото капче. Беше ноќ, се појавив во погрешно време. Тато се разбуди, се штипна и повторно се зари во перницата. Тој ΄рчеше и ја галеше книгата. Таа се викаше Роза и таа ми беше мајка.
Дојде утрото, јас цело време гласно плачев и тато мораше да ја затвори книгата. Јас ги направив првите чекори по страниците, придружувајќи им се на Вилијам* и Адсо*, кои одеа во опатијата. Подоцна ги сретнав во скриптарницата и тие станаа мој прв и втор другар.
Срцето на тато излезе склоно кон предавство: секоја ноќ тој спиеше со нови книги. Неговите прегратки беа посилни од кафе со коњак, но мене и мама не немаше во нив. Аните Јарославни* и Роксоланите* ја потиснаа Роза на полицата.
Јас растев како плевел и ја симнував манастирската пајажина – никој не ме облагородуваше и не ме садеше. Вилијам и Адсо истражуваа серија монашки смртни случаи, ниту на првиот, ниту на вториот не им беше гајле за мене. Монасите, кои ме хранеа со пилешки гради, умираа како муви. Тоа никому не му одговараше.
Во опатијата стануваше опасно, зборуваа за книги што убиваат. Јас престанав да ја посетувам скриптарницата и да излегувам од монашките ќелии, а потоа сосема се измолкнав од книгата. Би било штета да се загине на таа возраст, дотолку повеќе што беше време да се оди на училиште.
Го ставив сендвичот во кутијата за приборот, го завиткав во тетратката и се поздравив со тато. Буден од пред малку, тој го бараше обележувачот за страници во Јованка Орлеанка*, која се протегаше до мене. Нејзината корица беше  непристојно отворена – таа  ни малку не се срамеше од млечно-белите листови.
Набрзо се најдов во училница  – окото го красеше модрица, а снежецот се топеше на јакната и се слеваше врз чакширите. Истиот момент почнаа да ме исмеваат сите локални инквизитори, а особено се трудеше со сите сили учителот.
- Товарајте ги Диогените со буриња, – ни велеше тој нам. – А ти! – Тој црташе со линијарот пентаграми пред моето покриено со плуканици лице. – Ти ќе ми направиш на мене едно „оп“!
И јас му правев „оп“ придружуван од коњското ΄ржење на тетките, кои беа дотрчале од учителската канцеларија. Се плашев од него: секоја земја, по која тој одеше, секогаш се претвораше во прав.
Понекогаш се враќав дома и ја симнував Роза од полицата. Се префрлав во мислите во манастирот, каде се среќавав со Адсо. Според неговите зборови, Вилијам му се нашол на трага на убиецот и само што не го фатил за мантијата. Во очекување на расплетот јас шетав по манастирот, а преживеаните монаси ме прихрануваа со чадена шунка.
На училиште слично на пилот доживував хајка. Торквемада* во ликот на учителот ме малтретираше повеќе од другите, а тато спиеше со нови книги.
Излезот ми го потскажа Роза. На нејзините страници Вилијам најпосле го нашол клучот и ја открил вистината. А главниот негативец ме научи што да направам.
Ги натопив со отров страниците на книгата. Прирачник за товарање Диогени. Учителот постојано ги навлажнуваше прстите со плунка кога го прелистуваше.

Името на Розата* – наслов на роман од Умберто Еко
Вилијам* – Вилијам од Баскервил, главен лик во „Името на розата“
Адсо* – Адсо од Мелк, раскажувачот во „Името на розата“, ученик – придружник на Вилијам
Ана Јарославна* – (околу 1024 – не порано од 1075), ќерка на Јарослав Мудриот, жена (1049-1060) на францускиот крал Хенри I. Владетелка со Франција во име на малолетниот син Филип I.
Роксолани* – сарматско сточарско племе, го предводело сојузот на племињата во Северно Причерноморје (2 в. п.н.е – 4 в. н. е.). Покорени од Хуните.
Јованка Орлеанка* – наслов на книга или лик од книга. Јованка Орлеанка – (ок. 1412-1431 г.; народен херој на Франција, го променила текот на Стогодишната војна; на почетокот на 20-от век канонизирана од католичката црква)
Торквемада* – Томас де, (ок. 1420-98), од 80-ите години Великиот инквизитор на шпанската инвизиција. Иницијатор на прогонот на Евреите од Шпанија (1492).

Превод од руски: Костадин Голаков

ФИЛМ.ФИЛМ…

Пријателот-режисер денес шета важен –

Го завршил својот филм

ПОРНОМЕТРАЖЕН.

АНТИЦЕЗАР

Невини тој не видел девици.

Не вини,

не види,

не вици.

ЗДРАВИЦА ЗА 8-ми МАРТ

Им честитам на дамите

Ве поздравувам вас.

Ќе ви посакам –

Посакајте нѐ нас!

ПОЛИТИКА И ЕРОТИКА

Не ги забораваш и во кревет

Ти политичките симпатии

И знаат само демократите

Каде си врела и каде си влажна ти.

НА ПОЛИТИЧАРИТЕ

За интолеранцијата

Од душите наши да се измете,

Системот наш изградете го

Со домови на толеранцијата.

Иако со плаќањето понекогаш ќе видиме мака и труд,

Сепак е попријатно,

Отколку да се ебеме еден со друг!

НАРОДНА МУДРОСТ

Слушнав фраза деновиве,

Поточна- здравје,

-Подобро десетпати по еднаш,

Отколку десетпати ни еднаш.

ЦРН АНТИСЕМИТИЗАМ

Црнкиња

Шварценегер

Поканил да се сонча на кварц.

Се откажала таа од задоволството:

За неа тој е премногу ШВАРЦ*.

*Шварц – „шварц “ на германски значи „црн“

КАМА-СУТРА… И ДО ВЕЧЕРА*

Кога по сите пози страста ќе  пребара

Ќе направиме со тебе преврат.

И слатко стенкање на срцето.

И слаткa пот.

И телото нема да сфати,

Кој е над, а кој под.

КАМА-СУТРА… И ДО ВЕЧЕРА* - игра на зборови (буквалниот превод би бил „Кама-од утро до мрак“ од „с утра“ – што значи „од утро“ и „до вечера“  што значи „до мрак“

КАМАСУТРА –Староиндиски  илустриран трактат (3-4 век н.е.), посветена на темата кама-љубов. За негов автор се смета Ватсајана.

ПРВОТО ПРАШАЊЕ

Само што го создал Бог Адама

Овој веднаш прашал:

– А дама?

ПРВИТЕ ИЗБОРИ

Првите избори.

Жанр – комедија,

Време – дамнешно,

Место – Рај.

Господ ја ставил Ева пред Адама,

И рекол:

-Адаме, бирај!

ПРИЗНАНИЕ

Адаме,

О, колку сите ние на тебе наликуваме

Жената со секаква грдотија ја изневеруваме.

Препев од руски: Костадин Голаков

Жешко попладне. Тивко заспано гратче.Неколку луѓе на трамвајска постојка. На шините лежи мачка. Динг, динг – тоа трамвајот се појавува зад аголот. Мачката мрзеливо отползува на страна. Едната нога ѝ ја пресекува трамвајот, но таа не го забележува тоа. Трамвајот запира, ги собира патниците и заминува. Плоштадот опустува. Мачката ја забележува отсечената шепа, се враќа на местото и почнува да ја лиже. Шепата отпрвин се грчи, се труди да стане, но постепено се смирува и почнува да ги извлекува канџите. Раничката на ногата зараснува. Мачката станува, се протегнува и без брзање, поткуцнувајќи, се упатува кон ресторанот. Отсечената шепа скока по неа. Мачката отпрвин се обѕрнува, чекајќи ја ногата, потоа не издржува, ја зема в заби и заминува.

А во ресторанот, а во ресторанот
Танцуваат парови, танцуваат парови.

Можете да каснете свежо испечен крап директно од езеро. Крапови во езерото одамна нема. А можеби има, но одамна никој не ги лови. Нив ги донесува од Париз со својата запрежна кола стариот Јона, кој ги купува таму, на пазарот.
Може да се нарача крап во три вида: пржен, печен или во сос.
Сите јадења одат со пиво.
Може да се проба “утопенце”. Тоа се такви сардели, три дена натопени во маринада и насечени со кромид.
Под прозорецот брмчи мува.
Муви овде не живеат. Нив ги донесува од Париз истиот Јона, но, откако ќе  поминат околу два дена, одлетуваат назад. Досадно им е. И оваа ќе одлета, веднаш штом ќе го отворат прозорецот кој никој не го отворал од минатата недела. А и зошто? Стаклата и онака се скршени.
- Сара, слушаш? Мувите овде не живеат. И зошто дојдовме тука?

На брегот на езерото може добро да се одмори. Може дури и во дремка да се слушнат легенди  за езерото… неколку острови. Островот “Часовенка”. … нешто необично…. се појавуваат светла.
Тоа душите на умрените души се молат за роднините кои останале живи…. може да се чуе  жалобен плач… извршуваа смртни казни…Што? Какви смртни казни?… Семејствата ги оплакуваа нивните судбини.
Ми се чини, заспавме… најголемиот остров се вика “Прави што сакаш”… садат бавчи, пасат стока, плетат мрежи… Сенките се издолжуваат. Жегата опаѓа.
Центарот на градот. Старата соборна црква е збир од различни архитектонски стилови: ренесанса, барок, ампир и готика. Олтарот е во стилот барок. Многу камени фигури. Живи се. Доколку многу долго се гледа без престан, тогаш  може да се види дека се движат. А по полноќ се разотидуваат по целиот град и ѕиркаат низ прозорците.
Куќите во градот се истата мешавина од различни стилови од разни епохи. Сепак, сето тоа е хармонично, мило и симпатично. Симбол  на градот е едно огромно тркало закачено на синџири под сводот на градското собрание. Тоа чкрипи на различен начин, во зависност од тоа, од кој правец дува ветрот. Ветар овде речиси нема – само наесен.

Во центарот на градот веќе успеала да се смести мачката со пресечената шепа. Шепата скока околу една чинија, а гледачите фрлаат парички во чинијата. Шепата се изморува и паѓа. Мачката ја зема во заби чинијата со спечаленото и се повлекува.
- Сара, гледаш, таа ја остави ногата. Сакаш да ја земеш  за себе?
Мачката се враќа, ја зема ногата во заби и се оддалечува.

Средновековен утврден замок – малку на страна, во највисокиот дел од градот. Се гледа од сите делови на градот. Црвен ќерамидест покрив, кули и куполи, бедем, два подвижни моста, решетка со железни остри врвови – вистински замок од волшебна сказна.
Зандани, ќелии, мечови, прангии, окови, дух – “жената во бело”. Нејзиниот портрет е во една од салите. Навечер сите врати се заклучуваат. Месечевата светлина ја оживува сликата. Жената ја пречекорува рамката и почнува да талка по замокот. До утрината сите врати излегува дека се отворени, а ‘жената во бело’  е повторно на своето место.
Младоженци и невести пристигаат тука од разни земји за да се венчаат во замокот и да го поминат својот меден месец во дворецот. Свадбите и венчавките се извршуваат во свечената рицарска сала. Духовите сакаат да им се прикажуваат на богатите младоженци. Тоа е заради тоа  што тие имаат побогата фантазија.
Мала зоолошка градина. Таму е, во внатрешноста на замокот. Го основал уште во минатиот век бившиот сопственик на замокот – кнезот ….патник. Донел од разни земји неколку диви ѕверови…. огромен папагал и неколку пингвини.
- Пингвини? А што е тоа? Слушаш, Сара, тоа се  фоки, само со крила.
…се облекувал притоа така, што било тешко да го разликуваш од пингвин. Ракавите на неговата облека наликувале на крилја на пингвини. Тој и одел како пингвин, нишајќи се од страна на страна и со раширени раце, како крилја. Понекогаш тој одел кај пингвините, понекогаш тие кај него. Тие можеле еден час да стојат  молчејќи до него и било нејасно, дали тие го признавале него за свој, или едноставно им било сеедно неговото присуство.
.. .Набрзо тие одлетале.
- Каков ужас! Сара, слушаш: тие одлетале.
Ги виделе рано наутро рибарите на езерото. Летале несмасно, со нагли движења, како што пливаат градно, ту паѓајќи, ту кревајќи се. Претходниот ден тие дошле кај господарот во кафезот, застанале околу него и нешто вревеле, плескајќи со крилјата. Можеби го повикувале да појде со нив? Кога кнезот дознал за исчезнувањето на пингвините, многу се вознемирил. По неколку дена од весниците дознал дека ги виделе на југот на Германија. Кнезот веднаш се приготвил и тргнал натаму. Назад не се вратил и неговата понатамошна судбина е  непозната.
…Оттогаш зоолошката градина станала отворено и посетувано место. Може да се каже дури и престижно. Половина од кафезите се издаваат на жителите на градот. Овде се склучуваат сомнителни зделки, се губат богатства, овде се дискутира за Европските првенства, се обложува. Посиромашните жители се здружуваа и изнајмуваа еден кафез за двајца или дури и за тројца. Доколку ве интересираат  проблемите на последното Европско првенство, тогаш треба да одите во дванаесеттиот кафез. Него го изнајмуваат  тројца, но тие секогаш му се радуваат на четврт навивач. Ако е добро времето, тогаш некои и ноќеваат тука.  Кај чуварот за надомест може да се добијат перница и ќебе. Дење не е дозволено спиење. А еве го и кафезот број пет. Обрни внимание  на тој кафез.
Тие седат крснозе еден спроти друг и се гледаат еден со друг со дремливи,  насолзени очи. Тие можат така да седат со часови мрзеливо повторувајќи ги движењата еден на друг. Одвреме навреме, едниот од нив скокнува и виси на една рака на гредата под таванот, цврсто држејќи во другата рака излупена во истиот момент банана. Другиот за тоа време се тркала на грб, откако ги опфатил нозете со рацете и испуштајќи звуци на труба со усните издолжени како цевче.Потоа си ги менуваат местата, по што одново седнуваат еден спроти друг. Едниот од нив ја шири дланката и тие заедно внимателно разгледуваат нешто на неа. Понекогаш може да се видат облечени во бели вреќи за шеќер, во кои се направени отвори за главата и рацете. Меѓутоа, ги носат на различен начин. Доколку едниот ја носи вреќата како кошула, тогаш неговиот сосед ја носи како пантолони. Вреќата се држи одозгора на подврски. Важно е да се гледаат нозете и рамениците, инаку чуму е облеката воопшто.
Тоа е кафезот на чичко Горо.
Никој нема таков добар кафез како него. Го опремил со ѕидни шипки и карики. Ти, се разбира, не се сеќаваш на него. Тогаш ти беше многу мала.
- Како сте, чичко Горо?
- Од непрестајно седење страшно се изморуваш, – се жали тој. – Ми доаѓа да оставам сѐ и да заминам некаде далеку. Но, каде? Каде ќе најдеш пари за пат? А и кој ќе ме чека таму? Единствено стариот крокодил Џо. Крокодилите, велат, долго живеат.
- А како е со посетителите? Не додеваат?
- Како кога. Ретко се среќава паметен посетител. Тие само сакаат да се криват пред макакусите. А тие пак, дури и се задоволни. Будалчиња. Не ни сфаќаат дека ги исмеваат, дека никаде на друго место овие пријатни на поглед луѓе нема да си дозволат себеси така да се криват и да прават гримаси, како тука.
Чичко Горо не бил отсекогаш орангутан. Во младоста бил човек со многу привлечен изглед. Дури бил и женет, имал две деца. Но, потоа неочекувано се развел. Го продал станот и за добиените пари го купил токму овој кафез. Согласно неговите сфаќања, сиот животински и растителен свет настанал од човекот, поточно по неговата волја. Први од човекот настанале мајмуните.
- За да го сфатиш мајмунот- смета тој, – треба самиот да станеш мајмун. За да го сфатиш кучето – треба да станеш куче. Очигледно на истиот начин размислувал и кнезот, кога комуницирал со пингвините.
Понекогаш им доаѓа  на роденден на внуците, но подалеку од кујната не го пуштаат
- Па, добро, ладно. За долго сте?
- Ама не, утре заминуваме.
- А сега каде, назад во хотелот? Да ве испратам?
- Не, не треба. Благодарам.Тука е, близу.
Дин, дин, дин – зад аголот се појавува трамвај…
Хотел. Ноќ.
Сара во сон:
- Аврам, а се сеќаваш ли, како ти… Аврам, а и ние  ќе станеме такви…
Тој ја милува по главата.
- Спиј, Сара, спиј. Тоа е само сон…

Превод од руски: Костадин Голаков